‘Naamloze werker’ doodt twee Duitsers
In het door Jack Kooistra en Albert Oosthoek geschreven boek ‘Recht op wraak’ wordt gesteld dat het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog ruim vijfhonderd mensen heeft geliquideerd. Zo’n 70% van die aanslagen is door Kooistra en Oosthoek gedocumenteerd. Acht daarvan betreffen de Zaanstreek. Maar in werkelijkheid is hier minstens het dubbele aantal mannen (en één vrouw) gedood. Daarnaast raakten diverse Zaankanters zwaargewond. Op deze website komen de dodelijke slachtoffers allemaal aan bod.
In het 22ste en laatste deel twee onbekende Gestapo-agenten.
De geboren en getogen Koger Dick de Vries (10-6-1915) behoorde tot de eerste Nederlanders die verzet pleegden tegen de nationaal-socialistische bezettingsmacht. In de zomer of het najaar van 1940 werd hij lid van een groepje Zaankanters dat spionagewerk verrichtte, in de hoop dat hun bevindingen bij de Engelse geheime dienst zouden komen. De Duitsers maakten, na in deze organisatie te hebben geïnfiltreerd, echter al snel jacht op De Vries. Op 28 april 1941 arresteerden ze hem in het huis van het echtpaar Hinte, waar hij was ondergedoken. Deze inwoners van Wormer waren actief in dezelfde verzetsorganisatie als De Vries en belandden samen met hem in de gevangenis van Scheveningen, bijgenaamd ‘Oranjehotel’. Bij toeval kwam De Vries op 21 juli 1942 terecht in de cel van Jan Kalff, de burgemeester van Krommenie. Die was op 8 mei gearresteerd wegens Duitsvijandige uitingen en zou ruim een half jaar blijven vastzitten. Vier maanden lang brachten De Vries en Kalff door in dezelfde cel, nummer 698.
Naamloze werker
Na de bevrijding schreef Jan Kalff een lange brief aan de familie van De Vries, waarin hij zijn ervaringen met zijn celgenoot uit de doeken deed. “Z33 was hij”, schreef Kalff: “Een naamloze werker voor het vaderland: spionerende, saboterende en ook strijdende, gedreven door liefde voor zijn land, maar ook machtig getrokken door het avontuur.” Waarna de burgemeester -hij zou na zijn vrijlating als zodanig worden ontslagen en zijn verzetsactiviteiten hervatten- een opsomming geeft van de illegale daden van De Vries en diens collega’s. “Hij heeft met zijn medestrijders uit de Zaanstreek (o.a. E. Smit, E. Honig, J. Neuteboom, J. Groot, P.H. de Jong) een garage der Duitse weermacht te Zaandam in brand gestoken, waardoor de met roofgoederen tot vertrek gereedstaande auto’s verbrandden; hij heeft een poging tot brandstichting in een fabriek te Wormerveer gedaan, welke fabriek aan een in Duitse dienst staande NSB’er behoort; hij heeft over werkzaamheden voor de Duitsers bij Fokker en andere fabrieken opgaven gedaan die naar Engeland gezonden zijn; hij heeft bij Fokker aluminiumvoorraden vernield, het werk gesaboteerd, gereedschappen vernietigd, belastingsproeven van materiaal doen mislukken -althans verkeerd doen uitkomen; tekeningen van zweefvliegtuigen door Junkers te slepen naar Engeland gezonden na ze bij Fokker te hebben ontvreemd; hij heeft aan Engeland opgaven verstrekt over de Nederlandse en Duitse fabrieken die vliegtuigonderdelen vervaardigden, met opgaaf van welke onderdelen; hij heeft tenslotte te Wormer twee Duitse Gestapo-agenten doodgeschoten en -luguber werk- de lijken op een bootje in de Wijdewormer gebracht en ze daar in het veen geduwd. Behoudens het laatste deed hij dit alles niet steeds alleen, doch tezamen met één of meer der genoemde personen.”
De namen van de twee ‘Gestapo-agenten’ zijn niet bekend. Het doodschieten moet in 1940 of begin 1941 hebben plaatsgevonden. Daarmee waren het de eerste liquidaties van de Zaanse illegaliteit, en een van de eerste in Nederland. In de archieven is overigens voor zover bekend niets te vinden over deze liquidaties, en nationaal-socialistische wraakacties hebben er niet plaatsgevonden.
Dick de Vries werd in 1942 van Scheveningen naar een gevangenis in Berlijn getransporteerd. Tijdens het zogenaamde ‘Stijkelproces’ (vernoemd naar de verzetsman J.A. Stijkel, die eveneens terechtstond) werden De Vries en 31 andere Nederlanders veroordeeld tot de doodstraf. Die werd op 4 juni 1943 in Berlijn voltrokken.
Dick de Vries
